Κείμενα για την Ψυχική Υγεία & την Ύπαρξη > ΑΥΤΟΣΑΡΚΑΣΜΟΣ

ΑΥΤΟΣΑΡΚΑΣΜΟΣ
ΜΙΑ ΑΝΩΤΕΡΗ ΜΑΣΤΟΡΙΑ

   Ας ξεκινήσουμε με κάτι ευχάριστο, ας ξεκινήσουμε με χιούμορ. Το χιούμορ είναι μία από τις πιο υγιείς άμυνες, είπε ο Φρόυντ. Έχει ένα πολύ ιδιαίτερο τρόπο ν’ αποφορτίζει και να ισορροπεί, κάτι που οι περισσότεροι και επιδοκιμάζουν και γνωρίζουν. Μάλιστα αρκετά συχνά ακούμε τη φράση, μην παρεξηγείς, χιούμορ έκανε. Το χιούμορ δηλαδή απαλλάσσει κάποιον από το να παρεξηγηθεί, καθώς εμπεριέχει από τη φύση του το άδολο και το άκακο, ειδάλλως θα ήταν ειρωνεία.  

   Μια πιο ιδιαίτερη μορφή του χιούμορ είναι ο αυτοσαρκασμός, ο τρόπος να κάνω χιούμορ με τον εαυτό μου. Πολλοί έχουν χιούμορ, όμως ο αυτοσαρκασμός δεν είναι αυτονόητος για τους χιουμορίστες. Όσοι κάνουν χιούμορ δε σημαίνει ότι αυτοσαρκάζονται. Ο αυτοσαρκασμός είναι για πολύ προχωρημένους ανθρώπους,  καθώς ο αυτοσαρκαζόμενος έχει την ευφυΐα και την γενναιοψυχία να αποδεχτεί τις ανεπάρκειές του, τις γκάφες του, τα κενά του, τις αδυναμίες του, τα «λάθη» του, τα παράδοξά του, τις ανοησίες του, την άγνοιά του. Όχι μόνο να τα αποδεχτεί αφού πρώτα τα παραδεχτεί, αλλά και να τα εκθέσει  στους άλλους.

   Νομίζετε ότι είναι εύκολη η αποδοχή των ανεπαρκειών μας και των αδυναμιών μας; Ακόμη περισσότερο νομίζετε ότι είναι εύκολο όχι μόνο να παρατηρήσουμε τον εαυτό μας με ακρίβεια, αλλά και να τον εκθέσουμε στους άλλους;  Αυτό χρειάζεται αυτεπίγνωση και θάρρος. Αλλά και πάλι, ας πούμε ότι κάποιος έχει το θάρρος, την αυτεπίγνωση την έχει; Μα αν η αυτεπίγνωση ή η αυτογνωσία ή αλλιώς η αυτοσυνειδησία, ήταν τόσο εύκολη κατάκτηση, τότε δε θα είχαμε τόσα πολλά προβλήματα ψυχικής υγείας, που οι ψυχοσωματικές, και όχι μόνο, ασθένειες καταδεικνύουν. Σε αυτό το σημείο χρειάζεται να τονιστεί ότι η ψυχική υγεία είναι ανάλογη του βαθμού αυτογνωσίας. 

   Εδώ, λοιπόν, από ψυχολογική άποψη, αυτό το οποίο έχει αξία είναι η δυνατότητα του ανθρώπου να μπορεί να αντέχει τον εαυτό του, αφού πρώτα τον παρατηρήσει με ακρίβεια. Πολλοί μπορεί να παρατηρούν τον εαυτό τους, αλλά εδώ έχει σημασία η ακρίβεια. Ο αυτοσαρκαζόμενος, συνεχίζοντας, δεν έχει μόνο αυτεπίγνωση, αλλά μπορεί και αντέχει το γνώθι σαυτόν. Γιατί είναι άλλο να ξέρω και άλλο να αντέχω αυτό που ξέρω.  Γι’ αυτό ακριβώς ο αυτοσαρκαζόμενος έχει προχωρήσει ακόμη πιο πέρα και από την αυτεπίγνωση, επειδή μπορεί να δει με «ανώτερη μαεστρία» το βάρος του να είσαι ατελής και τελικά ανθρώπινος, πολύ ανθρώπινος. 

   Ο αυτοσαρκασμός δείχνει ότι κάποιος μπορεί να βλέπει τον εαυτό του καθαρά, χωρίς να τον κρίνει αυστηρά, κάτι που ασφαλώς είναι ένα μέτρο ψυχικής υγείας, καθώς το ζητούμενο δεν είναι η επικριτικότητα, αλλά η αυτοβελτίωση. Μέσα από μία εποικοδομητική κριτική του εαυτού, προκύπτει η αυτοβελτίωση και όχι μέσα από την αυστηρή κριτική, την επικριτικότητα. Μάλιστα η επικριτικότητα, είναι αντικείμενο ψυχοθεραπείας, καθώς συγκαταλέγεται στα νευρωτικά συμπτώματα, η οποία χρειάζεται να υποχωρήσει προκειμένου ο άνθρωπος   να δει καθαρά τον εαυτό του, χωρίς αυτό να τον πληγώνει ή να τον συνθλίβει, χωρίς αυτό να του αφαιρεί την αξιοπρέπεια. 

  Να πούμε εδώ ότι εκτός από την επικριτικότητα, υπάρχουν κι άλλες μη εποικοδομητικές ψυχικές  δυνάμεις που υποχωρούν, όταν κάποιος αυτοσαρκάζεται: πρώτα απ’ όλα οι αυταπάτες, που για την ψυχική υγεία είναι μορφή αυτοκαταστροφής. Οι αυταπάτες ότι είμαστε τόσο τέλειοι, τόσο σωστοί, ότι είμαστε ειδικών προνομίων λόγω της ανώτερης προσωπικότητάς μας, ότι είμαστε τόσο δίκαιοι, τόσο συμπονετικοί, τόσο υποστηρικτικοί, και ότι τα ξέρουμε όλα.  Αφού τα ξέρουμε όλα, «λάθη» δεν κάνουμε για παράδειγμα, κάτι που είναι αυταπάτη,  ή σε μία άλλη περίπτωση, αφού η προσωπικότητά μας είναι τόσο τέλεια, νομίζουμε ότι όποιος μας κοροϊδέψει ζηλεύει, κάτι που επίσης είναι αυταπάτη. 

   Άλλες νοσηρές ψυχικά  δυνάμεις που υποχωρούν ή που δε βρίσκουν πρόσφορο έδαφος, για να αναπτυχθούν, είναι η διάθεση για συγκάλυψη, η άρνηση να δούμε την αλήθεια, η διάθεση να παρερμηνεύσουμε ή να παραποιήσουμε την αλήθεια έτσι όπως εμάς βολεύει, η διάθεση να εξιδανικεύσουμε τον εαυτό μας, και η διάθεση να διαφύγουμε, να αποφύγουμε την πραγματικότητα. Με λίγα λόγια ο αυτοσαρκασμός, είναι ανεξάντλητη πηγή ψυχικής υγείας, όχι μόνο γιατί μας προχωράει σαν ανθρώπους, αλλά και επειδή ενισχύει τον ψυχικό αμυντικό μηχανισμό με τον πιο ανώδυνο τρόπο, αφού δεν επιτρέπει σε νοσηρές δυνάμεις να αναπτυχθούν.

   Κλείνοντας το θέμα μας, θα έλεγα ότι η προσπάθειά μας να αυτοσαρκαστούμε είναι μία εκδήλωση αυτογνωσίας. Είναι ένας τρόπος, που κυρίως μας δίνει να καταλάβουμε καλύτερα την ανθρώπινη πλευρά μας, αυτήν την πιο ευάλωτη, την πιο αδύναμη, την πιο εύθραυστη. Αυτό όχι μόνο μας δυναμώνει ψυχικά, αλλά μας κάνει και πιο ανθρώπινους, δηλαδή πιο συμβατούς με το ατελές της ανθρώπινής μας φύσης. Από άποψη ψυχολογικής  αξίας αυτό μας προσγειώνει και μας δίνει το κίνητρο να γίνουμε καλύτεροι.